Gem identification guide · සිංහල
Heated සහ Unheated නිල් මැණික් හඳුනාගන්නේ කොහොමද?
Heated vs unheated blue sapphire: the signs to look for
Sujani Jewellers, කඩවත · යාවත්කාලීන කළා
එකම පාට, එකම බර නිල් මැණික් දෙකක් අතරින් එකක් රත් කළ (Heated) එකක් නම් සහ අනෙක රත් නොකළ (Unheated) එකක් නම්, වෙළඳපොළේ ඒ දෙකට ලැබෙන මිල සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස්. ඒ නිසා ගලක් මිලදී ගන්න කලින් එය රත් කළ එකක්ද කියා දැනගැනීම වැදගත්.
පිටතින් බැලුවාම මේ දෙක වෙන් කරන්න බැහැ. වෙනස තියෙන්නේ ගල ඇතුළේ. ඉහළ උෂ්ණත්වයකදී ගල ඇතුළේ තියෙන සේද සහ කුඩා ස්ඵටික වෙනස් වෙනවා. 10x ලූපයකින් හෝ අන්වීක්ෂයකින් ඒ වෙනස්කම් සොයාගන්න පුළුවන්. නමුත් අවසාන තීරණය දෙන්න ඕනේ මැණික් පරීක්ෂණාගාරයකි.
මැණික් රත් කරන්නේ ඇයි
නිල් මැණික් රත් කිරීම ලෝකයේ පිළිගත්, සාමාන්‍ය ප්‍රතිකාරයක්. ඉහළ උෂ්ණත්වයකදී ගලේ පාට තද වෙනවා හෝ ඒකාකාරී වෙනවා, සහ කිරි පැහැය ඉවත් වෙලා ගල පැහැදිලි වෙනවා. ලංකාවේ ගෙවුඩ ගල් නිල් මැණික් බවට පත් කරන්නේ මේ ක්‍රමයෙන්.
රත් කළ ගලක් ව්‍යාජ ගලක් නෙවෙයි. එය ස්වාභාවික නිල් මැණිකක්මයි. නමුත් රත් නොකර ස්වභාවයෙන්ම හොඳ පාටක් සහ පැහැදිලි බවක් තියෙන ගල් දුර්ලභ නිසා ඒවාට වැඩි මිලක් ලැබෙනවා. වැදගත් වන්නේ ගල රත් කළ එකක් නම් ඒ බව ගැනුම්කරුට කීමයි.
Unheated ගලක දකින්න ලැබෙන ලකුණු
- දිගු, නොකැඩුණු සේද ඉඳිකටු (rutile silk). අංශක 60 සහ 120 කෝණවලින් එකිනෙක කැපෙන සියුම් ඉඳිකටු.
- තියුණු දාර තියෙන, නොවෙනස් වූ කුඩා ස්ඵටික.
- තියුණු, පැහැදිලි දාර තියෙන පාට තීරු.
- ද්‍රව පිරුණු ඇඟිලි සලකුණු වැනි රටා.
මේ ලකුණු තිබීම ගල රත් නොකළ බවට ඉඟියක්. නමුත් අඩු උෂ්ණත්වයකින් රත් කළ ගලකත් සේද යම් ප්‍රමාණයක් ඉතිරි වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා එක ලකුණකින් තීරණය කරන්න එපා.
Heated ගලක දකින්න ලැබෙන ලකුණු
- කැඩුණු, තිත් පේළි බවට පත් වූ හෝ සම්පූර්ණයෙන් දිය වූ සේද.
- ස්ඵටිකයක් වටා තැටියක හැඩයේ ඉරිතැලීම් (discoid fracture / halo). ස්ඵටිකය රස්නයට ප්‍රසාරණය වීමෙන් හැදෙන ලකුණක්.
- දාර වටකුරු වූ, දිය වූ පෙනුමක් තියෙන ස්ඵටික (‘snowball’).
- දාර බොඳ වූ, විසිරුණු පාට තීරු.
- ගලේ පැත්තේ (girdle) හෝ මතුපිට කුඩා වළවල් සහ දිය වූ පෙනුමක් තියෙන තැන්. නැවත ඔප දැමීමේදී ඉතිරි වූ ඒවා.
ඇතුළත ලකුණු බැලීමට 10x ලූප: ලූප සහ විශාලන කාච (Loupes) →
බලන පිළිවෙළ
- ගල හොඳින් පිරිසිදු කරන්න.
- මැණික් ටෝච් එකෙන් ගලේ පැත්තෙන් එළිය දීලා, සේද තියෙන තැන් සහ ස්ඵටික තියෙන තැන් සොයාගන්න.
- 10x ලූපයෙන් ඒ තැන් එකින් එක බලන්න. සේද දිගටම තියෙනවාද, කැඩිලාද?
- ස්ඵටික වටා තැටි හැඩයේ ඉරිතැලීම් තියෙනවාද බලන්න.
- ලූපයෙන් පැහැදිලි නැත්නම් 20x–40x අන්වීක්ෂයකින් බලන්න.
- වටිනා ගලක් නම් පරීක්ෂණාගාර වාර්තාවක් ගන්න.
සියුම් ලකුණු බැලීමට මැණික් අන්වීක්ෂ: අන්වීක්ෂ (Microscopes) →
ලූපයෙන් කියන්න බැරි අවස්ථා
ඇතුළත ලකුණු කිසිවක් නැති ඉතා පැහැදිලි ගලක රත් කළාද නැද්ද කියන්න සාක්ෂියක් ලූපයෙන් හොයාගන්න බැහැ. එවැනි ගල්වලට සහ අඩු උෂ්ණත්වයකින් රත් කළ ගල්වලට පරීක්ෂණාගාරවල තියෙන වර්ණාවලි උපකරණ (FTIR, UV-Vis) අවශ්‍ය වෙනවා.
බෙරිලියම් විසරණය (Be diffusion) සහ ඉරිතැලීම් වීදුරුවෙන් පිරවීම වැනි ප්‍රතිකාර සාමාන්‍ය රත් කිරීමට වඩා බරපතළයි, මිලට වැඩි බලපෑමක් කරනවා. ඒවාත් තහවුරු කරන්නේ පරීක්ෂණාගාරයකින්.
නිතර අසන ප්‍රශ්න
රත් කළ නිල් මැණිකක් ව්‍යාජ එකක්ද?+
නැහැ. රත් කළ නිල් මැණිකක් ස්වාභාවික නිල් මැණිකක්මයි. රත් කිරීම ලෝකයේ පිළිගත් ප්‍රතිකාරයක්. නමුත් රත් නොකළ ගල් දුර්ලභ නිසා ඒවාට වැඩි මිලක් ලැබෙනවා, සහ ගල රත් කළ බව ගැනුම්කරුට කිව යුතුයි.
Heated ද Unheated ද කියලා ගෙදරදීම බලාගන්න පුළුවන්ද?+
10x ලූපයකින් හෝ අන්වීක්ෂයකින් ඉඟි සොයාගන්න පුළුවන්. නොකැඩුණු දිගු සේද ඉඳිකටු රත් නොකළ බවට ඉඟියක්. ස්ඵටික වටා තැටි හැඩයේ ඉරිතැලීම් සහ දිය වූ සේද රත් කළ බවට ඉඟියක්. සහතික තීරණයක් ලැබෙන්නේ පරීක්ෂණාගාර වාර්තාවකින් පමණයි.
සේද (silk) කියන්නේ මොනවාද?+
නිල් මැණික් සහ රතු මැණික් ඇතුළේ තියෙන ඉතා සියුම් රූටයිල් ඉඳිකටු. ඒවා අංශක 60 සහ 120 කෝණවලින් එකිනෙක කැපෙන රටාවක් හදනවා. තරු මැණික්වල තරුව හැදෙන්නේත් මේ සේද නිසයි.
